2 . يكى از ياران امام رضا عليه السلام خدمت آن حضرت عرض كرد : راه من دور است و من نمىتوانم هر زمان كه مىخواهم ، به نزد شما بيايم ، معالم و مسائل دين خود را از چه كسى فرا بگيرم ؟ امام فرمود : « من زكريا بن آدم القمي المأمون على الدين و الدنيا ؛ از زكريا بن آدم قمى كه امين بر دين و دنياست » . راوى مىگويد : « فلمّا انصرفت قدمنا على زكريا بن آدم ، فسألته عمّا احتجت اليه ؛ هنگامى كه به وطن بازگشتم به نزد زكريا بن آدم رفتم و مسائل مورد نياز را از او پرسيدم » . « 1 » 3 . در حديث ديگرى كسى از آن امام عليه السلام مىپرسد : « لا أكاد أصل إليك أسألك عن كل ما احتاج اليه من معالم دينى ، أ فيونس بن عبد الرحمن ثقة آخذ عنه ما احتاج إليه من معالم دينى ؟ ؛ من به شما دسترسى ندارم تا آنچه از مسائل دينى را نياز دارم از شما بپرسم ، آيا يونس بن عبد الرحمن مردى موثق و مورد اعتماد است تا مسائل دينى خود را از او فرا بگيرم ؟ » امام فرمود : « آرى » . « 2 » در اين دو روايت ، معالم دين شامل فتوا و روايت هر دو مىباشد و همچنين از روايت اخير استفاده مىشود كه اين مسأله براى سؤال‌كننده مسلّم بوده است كه مىتوان مسائل دينى را از عالمان مورد اعتماد گرفت . از اين رو از امام عليه السلام از مصداق اين حكم عام مىپرسد . گروه سوم : نهى از فتواى به غير علم در اين دسته به رواياتى اشاره مىشود كه مسلمانان را از فتوا به غير علم برحذر داشته و خاطرنشان مىسازد كه گناه كسى كه به آن فتوا عمل كند ، به عهدهء فتوا دهنده است ؛ پر واضح است كه عمل به فتوا مسلّم گرفته شده است . 1 . رسول خدا صلى الله عليه و آله به ابو ذر فرمود : « يا ابا ذر إذا سُئِلْتَ عن علم لا تعلمه فقل : لا أعلمه ، تنج من تبعته و لا تفت بما لا علم لك به تنج من عذاب اللَّه يوم القيامة ؛ اى ابو ذر ، وقتى از تو سؤالى پرسيده شود كه پاسخ آن را نمىدانى ، بگو نمىدانم تا از پىآمد آن نجات يا بى و به آنچه علم ندارى ، فتوا مده تا از عذاب خداوند در روز قيامت نجات يا بى » . « 3 » 2 . رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود : « من أفتى النّاس به غير علم كان إثمه على من افتاه ؛ آن كسى كه بدون علم و آگاهى براى مردم فتوا صادر كند ، گناه آنان بر عهدهء اوست » . « 4 » 3 . امام باقر عليه السلام فرمود : « من أفتى الناس به غير علم و لا هدى من اللَّه لعنته ملائكة الرحمة و ملائكة العذاب و لحقه وزر من عمل بفتياه ؛ آن كس كه بدون آگاهى و هدايت الهى براى مردم فتوا دهد ، فرشتگان رحمت و فرشتگان عذاب وى را لعنت مىكنند و گناه كسى كه به فتواى او عمل كرده ، به عهدهء اوست » . « 5 » 5 . اجماع علماى اهل سنّت اين دليل را بسيار مورد توجّه

--> ( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 106 ، ح 27 . ( 2 ) . همان مدرك ، ص 107 ، ح 33 . ( 3 ) . بحار الأنوار ، ج 74 ، ص 76 . ( 4 ) . مستدرك حاكم ، ج 1 ، ص 126 . ( 5 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 9 ، ح 1 .